Δύο προσφυγές, ένας όμιλος και μια θάλασσα που δεν περιμένει το ακροατήριο

Την ώρα που το Λιμεναρχείο κινεί ποινικές διαδικασίες για τη ρύπανση στο ακρωτήριο «Βόδι» και η Πολιτική Προστασία κρατά τον Δήμο Ρόδου σε Ειδική Κινητοποίηση έως τον Ιανουάριο του 2027, δύο κολοσσοί των δημοσίων έργων —που ταυτόχρονα βρίσκονται σε τροχιά συγχώνευσης— προσφεύγουν κατά της κατεπείγουσας επέκτασης του βιολογικού της Ρόδου.

Αφορμή στάθηκε η πρόσφατη δημόσια παρέμβαση του προέδρου της ΔΕΥΑΡ, ο οποίος επανέφερε το ζήτημα με στοιχεία, ημερομηνίες και αριθμούς, καλώντας τη δημόσια συζήτηση να γίνει «με πλήρη και ακριβή στοιχεία». Ακολουθώντας το νήμα που έθεσε, ανατρέξαμε στους φακέλους των δύο προδικαστικών προσφυγών, στις Απόψεις που κατέθεσε η επιχείρηση ενώπιον της Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. και στα επίσημα έγγραφα της υπόθεσης. Η εικόνα που προκύπτει είναι αποκαλυπτική.

Την ώρα που η θάλασσα στο ακρωτήριο «Βόδι» της Ρόδου έχει ήδη γίνει αντικείμενο ποινικής προδικασίας, και ενώ η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας κρατά τον Δήμο Ρόδου σε καθεστώς Ειδικής Κινητοποίησης «λόγω επαπειλούμενου κινδύνου εκδήλωσης επικίνδυνης ρύπανσης» έως τις 7 Ιανουαρίου 2027, δύο από τους μεγαλύτερους ομίλους των δημοσίων έργων της χώρας — η «ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε.» και η «ΘΑΛΗΣ Περιβαλλοντικές Υπηρεσίες» — κατέθεσαν χωριστές προδικαστικές προσφυγές κατά της κατεπείγουσας επέκτασης της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) Ρόδου. Καμία από τις δύο δεν προσκλήθηκε στη διαδικασία. Καμία δεν υπέβαλε προσφορά. Και οι δύο, ωστόσο, κατέβαλαν το ανώτατο παράβολο των 15.000 ευρώ για να ζητήσουν το «πάγωμα» ενός έργου που, κατά την αναθέτουσα αρχή, είναι σήμερα το μοναδικό ανάχωμα σε μια εν εξελίξει περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Και εδώ κρύβεται η λεπτομέρεια που δεν χώρεσε σε κανέναν τίτλο: οι δύο «αντίπαλες» προσφεύγουσες δεν είναι πια, στην πραγματικότητα, αντίπαλες. Στις 29 Ιουνίου 2026 — λίγες μόλις ημέρες πριν κατατεθεί η προσφυγή της ΑΚΤΩΡ — ο όμιλος AKTOR ανακοίνωσε δημόσια πρόταση προς τη Motor Oil για την εξαγορά του 75% των εταιρειών ΗΛΕΚΤΩΡ και THALIS. Με απλά λόγια: δύο προσφυγές κατά του ίδιου διαγωνισμού, με έναν όμιλο να απλώνεται πάνω και από τις δύο. Το «ανταγωνιστικό» αφήγημα των δύο προσφευγουσών γεννιέται τη στιγμή που, εταιρικά, η μία ετοιμάζεται να απορροφήσει την άλλη.

Δύο προδικαστικές προσφυγές, δύο παράβολα των 15.000 ευρώ, μηδέν προσφορές — και ένας κοινός εταιρικός ορίζοντας που ενοποιεί τις δύο «αντίπαλες» εταιρείες μέσα στο ίδιο δεκαπενθήμερο.

Από τα «466 εκατομμύρια» στα 46,6

Σε τίτλους γράφτηκε για διαγωνισμό «466 εκατομμυρίων». Το πραγματικό μέγεθος του έργου «Κατεπείγοντα Έργα Επέκτασης της ΕΕΛ Ρόδου» είναι 46,6 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ — ένα μηδενικό λιγότερο. Χρηματοδοτείται, μάλιστα, από ιδίους πόρους της ΔΕΥΑΡ. Όταν το ίδιο το μέγεθος του διαγωνισμού παρουσιάζεται δεκαπλάσιο, γίνεται εύλογο το ερώτημα με πόση προσοχή διαβάστηκε ο φάκελος πριν διατυπωθεί το συμπέρασμα ότι μια προσφυγή «βάζει φρένο».

Διότι το «φρένο» είναι, νομικά, ανύπαρκτο. Επειδή η διαδικασία διεξήχθη με διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρα 269 περ. δ΄ και 269Α του ν. 4412/2016), δεν ενεργοποιείται το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα του άρθρου 364 παρ. 2. Η προσφυγή, δηλαδή, δεν κωλύει από μόνη της τη σύναψη της σύμβασης. Η διαγωνιστική διαδικασία έχει ήδη ολοκληρωθεί: έχει αναδειχθεί προσωρινός ανάδοχος — η ένωση ENVITEC Α.Ε. – ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Α.Ε., με μέση έκπτωση 4,54% — και εκκρεμεί μόνο η υπογραφή, κατόπιν του προσυμβατικού ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το «φρένο», επομένως, υπάρχει κυρίως ως τίτλος.

Τι πραγματικά συμβαίνει στο «Βόδι»

Πίσω από τα δικόγραφα υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη πραγματικότητα. Μετά την ακραία υπερβροχόπτωση της 21ης-22ας Ιανουαρίου 2026, ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας της Ιαλυσού ανυψώθηκε μόνιμα, φτάνοντας σε βάθος 1-2 μέτρων από την επιφάνεια, έναντι φυσιολογικού 4,5-5,5 μέτρων. Το αποτέλεσμα ήταν μαζική και συνεχής παρασιτική εισροή υπόγειων υδάτων στο αποχετευτικό δίκτυο. Η ομόφωνη γεωλογική έκθεση της 2ας Μαρτίου 2026 την ποσοτικοποιεί σε προσαύξηση +55% τον χειμώνα και +30% το θέρος επί των θεωρητικών εισροών σχεδιασμού.

Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Η υλοποιημένη θερινή δυναμικότητα της εγκατάστασης είναι 27.500 m³/ημέρα. Η χειμερινή παροχή σχεδιασμού τοποθετείται στα 18.625 m³/ημέρα — και όμως, οι πραγματικές χειμερινές εισροές έφτασαν ήδη τα 19.000-20.000 m³/ημέρα, δηλαδή υπέρβαση εν μέσω χαμηλής περιόδου, πριν καν ανοίξει η τουριστική αιχμή. Το δημοπρατούμενο έργο επανασχεδιάζεται για θερινή παροχή 77.000 m³/ημέρα — μια διαφορά περίπου 24.500 m³/ημέρα που οφείλεται ακριβώς στο νέο, μη προβλέψιμο φορτίο του υδροφόρου.

Το τι σημαίνει αυτό στην πράξη το κατέγραψε το ίδιο το Λιμεναρχείο Ρόδου. Ύστερα από καταγγελίες και αυτοψία στη θαλάσσια περιοχή πλησίον του θαλάσσιου αποδέκτη της ΕΕΛ στη θέση «Βόδι», διαπιστώθηκαν και τεκμηριώθηκαν φαινόμενα ρύπανσης· ακολούθως, στις 5 Ιουνίου 2026, το Λιμεναρχείο κάλεσε αρμόδιους παράγοντες της ΔΕΥΑΡ για εξηγήσεις «σχετικά με την προκληθείσα ρύπανση» και κίνησε τις προβλεπόμενες διοικητικές και ποινικές διαδικασίες. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις αρχές Ιουλίου, τοπικά μέσα δημοσιοποίησαν εκ νέου αναφορές, φωτογραφίες και βίντεο πολιτών και αλιέων για έντονη θαλάσσια ρύπανση στην ίδια περιοχή.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: όταν το Λιμεναρχείο διώκει ποινικά για τη ρύπανση και η Πολιτική Προστασία κηρύσσει Ειδική Κινητοποίηση, ποιος ακριβώς εξυπηρετείται από την αναστολή του έργου που καλείται να σταματήσει αυτή τη ρύπανση;

Ο ισχυρισμός που γυρίζει μπούμερανγκ

Η ΑΚΤΩΡ θεμελιώνει το έννομο συμφέρον της σε ένα ισχυρό, εκ πρώτης όψεως, αφήγημα: ότι η ίδια κατασκεύασε τον υφιστάμενο βιολογικό και άρα ήταν κατ’ εξοχήν ικανή. Πράγματι, η εταιρεία υπήρξε ανάδοχος του έργου «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΕΕΛ ΡΟΔΟΥ» με σύμβαση του 2018, συμβατικού τιμήματος 1,58 εκατ. ευρώ. Μόνο που το ίδιο αυτό συμβόλαιο, το οποίο επικαλείται ως τίτλο τιμής, αποδεικνύεται από τα επίσημα τεκμήρια της υπόθεσης ότι ήταν λειτουργική αναβάθμιση και αποκατάσταση υπάρχοντος εξοπλισμού — και όχι επαύξηση δυναμικότητας. Το τεύχος του έργου το δηλώνει ρητά: πραγματοποιήθηκε «χωρίς να αλλάξει η γενική φιλοσοφία μεθόδου επεξεργασίας» και «χωρίς να τροποποιηθεί κανείς από τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς που επιβάλλει η ισχύουσα ΑΕΠΟ».

Το παράδοξο, λοιπόν, είναι διπλό. Η προσφεύγουσα επικαλείται ότι «έφτιαξε» έναν βιολογικό του οποίου, με βάση το δικό της συμβόλαιο, δεν αύξησε ποτέ τη δυναμικότητα επεξεργασίας. Και ταυτόχρονα η ανεξάρτητη κρατική Έκθεση Ελέγχου του ΚΕΠΠΕ της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (Δεκέμβριος 2018) βεβαιώνει, με τη σφραγίδα ελεγκτικού οργάνου της Πολιτείας, ότι η εγκατάσταση παρέμενε σχεδιασμένη για ισοδύναμο πληθυσμό 120.000 κατοίκων. Δηλαδή το δημοπρατούμενο σήμερα έργο δεν επικαλύπτει καμία προηγούμενη εργολαβία· είναι η πρώτη γνήσια επαύξηση της δυναμικότητας του βιολογικού. Το επιχείρημα της ικανότητας, τελικά, επιβεβαιώνει τη θέση της αναθέτουσας.

«Υδραυλική, όχι ρυπαντική»: η τεχνική απάντηση

Το πιο εξελιγμένο επιχείρημα των προσφευγουσών είναι τεχνικό: ότι οι παρασιτικές εισροές είναι καθαρά υπόγεια ύδατα, τα οποία αυξάνουν το υδραυλικό και όχι το ρυπαντικό φορτίο, και ότι άρα θα αρκούσαν ηπιότερα μέτρα — π.χ. δεξαμενές εξισορρόπησης/καταιγίδας — αντί για μια πλήρη επέκταση. Η απάντηση της ΔΕΥΑΡ είναι ότι το επιχείρημα παρανοεί τη φύση του προβλήματος. Δεν πρόκειται για αιχμιακή, στιγμιαία υπέρβαση, αλλά για μόνιμη ανύψωση της βασικής γραμμής εισροών (baseline). Οι δεξαμενές εξισορρόπησης προϋποθέτουν ότι ο μέσος όρος βρίσκεται εντός δυναμικότητας και μόνο οι κορυφές την υπερβαίνουν· εδώ υπερβαίνεται η ίδια η βάση, οπότε το πλεόνασμα είναι συνεχές — δεν «αποθηκεύεται» για αργότερα.

Και κάτι ακόμη πιο κρίσιμο: η υδραυλική υπερφόρτιση δεν είναι αθώα. Όταν καταρρέει ο χρόνος παραμονής στη βιολογική βαθμίδα, αστοχεί η ίδια η επεξεργασία και προκύπτει υπερχείλιση ανεπαρκώς επεξεργασμένων λυμάτων στη θάλασσα — ακριβώς το γεγονός που κίνησε την ποινική προδικασία. Η «υδραυλική» επιβάρυνση, με άλλα λόγια, καταλήγει σε ρυπαντικό συμβάν.

Ως προς το «γιατί όλα τα τμήματα του έργου»: μια εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων είναι μια αλυσίδα σταδίων εν σειρά, και η παροχή που μπορεί να επεξεργαστεί ορίζεται από τον στενότερο κρίκο. Η προσθήκη δυναμικότητας μόνο στην είσοδο, χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση της βιολογικής γραμμής, της απολύμανσης και της διαχείρισης ιλύος, θα οδηγούσε απλώς περισσότερα λύματα, ανεπαρκώς επεξεργασμένα, στον ίδιο αποδέκτη. Θα μετέθετε και θα επιδείνωνε τον κίνδυνο, αντί να τον αίρει. Γι’ αυτό, υποστηρίζει η αναθέτουσα, το «απολύτως αναγκαίο μέτρο» είναι η ολοκληρωμένη επέκταση — ενώ τα «έργα εισόδου», που ολοκληρώνονται εντός τετραμήνου από την υπογραφή και αφαιρούν περί το 50% του ρυπαντικού φορτίου, αποτελούν το άμεσο, γεφυρωτικό βήμα.

Χρονολόγιο επιμέλειας, όχι αδράνειας

Οι προσφεύγουσες μιλούν για «πάροδο χρόνου» που υποτίθεται ότι αναιρεί το κατεπείγον. Ο φάκελος, όμως, δείχνει το αντίθετο: μια αδιάλειπτη αλληλουχία ενεργειών. Έγγραφο της αναδόχου λειτουργίας για αυξημένες εισροές (29 Ιανουαρίου) · έκθεση αυτοψίας (16 Φεβρουαρίου) · γεωλογική έκθεση (2 Μαρτίου) · ανάθεση μελέτης (9 Μαρτίου) · έγκριση Προμελέτης (22 Μαΐου) · απόφαση δημοπράτησης (9 Ιουνίου) · πρόσκληση (17 Ιουνίου) · υποβολή προσφορών (24 Ιουνίου) · προσωρινός ανάδοχος (26 Ιουνίου). Το διάστημα αυτό δεν ήταν νεκρός χρόνος, αλλά ο ελάχιστος αναγκαίος για αυτοψία, γεωλογική διερεύνηση και εκπόνηση προμελέτης έργου 46,6 εκατ. ευρώ.

Σημειωτέον, επίσης, ότι η ΔΕΥΑΡ δεν περιορίστηκε στον νόμιμο ελάχιστο ανταγωνισμό. Η διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση επιτρέπει, τυπικά, ακόμη και ανάθεση σε έναν μόνο φορέα· η επιχείρηση, αντ’ αυτού, προσκάλεσε τέσσερις οικονομικούς φορείς (ENVITEC, ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΡΓΟΤΕΜ και ΓΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ), διαθέτοντας τα ίδια τεύχη σε όλους. Δύσκολα, υπό αυτά τα δεδομένα, στοιχειοθετείται αφήγημα «κλειστής» και αδιαφανούς διαδικασίας.

Το μοτίβο

Το ζήτημα, όμως, υπερβαίνει τη μία υπόθεση. Δύο εταιρείες που ουδέποτε υπέβαλαν προσφορά, με έννομο συμφέρον στην καλύτερη περίπτωση οριακό, προσφεύγουν και ζητούν αναστολή ενός κατεπείγοντος περιβαλλοντικού έργου — τη στιγμή που, όπως προκύπτει, ανήκουν πλέον στον ίδιο εταιρικό ορίζοντα. Ακόμη κι αν δικαιώνονταν, δεν θα κέρδιζαν την ανάθεση· θα αποκτούσαν απλώς δικαίωμα συμμετοχής σε έναν μελλοντικό διαγωνισμό. Το μόνο βέβαιο αποτέλεσμα μιας αναστολής θα ήταν ο χρόνος: καθυστέρηση σε ένα έργο που τρέχει κόντρα στο χρονόμετρο μιας ρύπανσης.

Είναι μια εικόνα που, για πολλούς παρατηρητές των δημοσίων έργων, δεν είναι πρωτόγνωρη: μεγάλοι παίκτες που αξιοποιούν τα ένδικα βοηθήματα ως εργαλείο πίεσης και χρόνου σε διαδικασίες άλλων, ενώ κρίσιμα έργα σέρνονται επί σειρά ετών. Στο προσκήνιο, η νομιμότητα μιας εξαιρετικής διαδικασίας. Στο βάθος, ένα τοπίο εξαγορών και συγχωνεύσεων όπου η υπογραφή —ή η προσβολή— δημοσίων συμβάσεων αποκτά και χρηματιστηριακή ανάγνωση. Το δημόσιο συμφέρον, σε αυτή την εξίσωση, τείνει να είναι ο σιωπηλός τρίτος.

Η ΔΕΥΑΡ, από την πλευρά της, απάντησε εμπρόθεσμα και τεκμηριωμένα, υποβάλλοντας στην Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. τις Απόψεις της και ζητώντας την απόρριψη του αιτήματος αναστολής και για τις δύο προσφυγές, με το επιχείρημα ότι η στάθμιση των συμφερόντων γέρνει αναμφισβήτητα υπέρ της δημόσιας υγείας και του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η υπόθεση συζητείται στις 25 Αυγούστου 2026.

Μέχρι τότε, τα δικόγραφα θα συνεχίσουν να ανταλλάσσονται. Η θάλασσα στο «Βόδι», όμως, δεν διαβάζει παραβόλων και δεν περιμένει ακροατήρια. Και αυτό, τελικά, είναι το μόνο επιχείρημα που δεν επιδέχεται προσφυγή.