Λύση για την διαχείριση των ελαιοπυρήνων έχουμε!

511

Συγκεκριμένη και κυρίως τεκμηριωμένη από όλες τις απόψεις  πρόταση για την διαχείριση των αποβλήτων των ελαιουργείων δηλαδή του πυρήνα  παρουσίασε στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Ρόδου χθες ο δημοτικός σύμβουλος κ. Μανώλης Καζούλης.

Αυτό που προτείνεται είναι η μεταφορά των πυρήνων που προκύπτουν από την επεξεργασία των ελαιοκάρπων να μεταφέρονται σε πυρηνελαιουργεία που λειτουργούν σε άλλες περιοχές της χώρας ακόμη και στην Κρήτη με πλοία.

Η διαδικασία φαίνεται αλλά δεν είναι απλή καθώς  πρέπει να ασκηθούν πιέσεις, προκειμένου να αποδοθεί με σχετική ρύθμιση κωδικός φορτίου εκ μέρους της Διεύθυνσης Μελετών και Κατασκευών Πλοίων του Υπουργείου Ναυτιλίας, προκειμένου να καθίσταται ευχερής η μεταφορά του ελαιοπυρήνα μέσω φορτηγών πλοίων.

Η μεταφορά του τρι(3)φασικού ελαιοπυρήνα δύναται να πραγματοποιηθεί ως χύδην –χύμα- φορτίο, ενώ το κόστος ενδέχεται να καλυφθεί εν μέρει ή και εξολοκλήρου από τα πυρηνελαιουργεία που θα υποδεχτούν τον ελαιοπυρήνα (1η ύλη).

Αναφορικά με τη μεταφορά του δι(2)φασικού ελαιοπυρήνα, ως μόνη ασφαλής λύση κρίνεται η χρήση κατάλληλων δεξαμενικών χώρων είτε φορτηγών οχημάτων που διαθέτουν άδεια δραστηριότητας συλλογής και μεταφοράς μη επικίνδυνων αποβλήτων και φέρουν στεγανές δεξαμενές προκειμένου να διασφαλίζεται αφενός η συγκράτηση του φορτίου αφετέρου δε η αποφυγή διαρροών.

Ο Δήμαρχος

Όπως εξήγησε ανοίγοντας τη συζήτηση του θέματος ο δήμαρχος Ρόδου κ. Αντώνης Β Καμπουράκης αναφέρθηκε στο πρόβλημα που τον απασχόλησε από την αρχή της θητείας.

«Οι ελαιοπαραγωγοί στραγγαλίζονταν  με ένα μονοπώλιο. Ζήτησα τότε από την αρμόδια του ΧΥΤΑ να μου απαντήσει αν υπήρχαν   δυνατότητες για την εναπόθεση των πυρήνων  στο χώρο. Το λάδι είναι στενά συνδεδεμένο με τον τόπο μας και τη διατροφή μας. Το θέμα της διαχείρισης των ελαιοπυρήνων είναι σημαντικό όπως και η  απρόσκοπτη  παραγωγή ελαιολάδου. Είμαι επιδεκτικός στο να ακούσω τις απόψεις σας. Είναι ντροπή για τη Ρόδο που παράγει τόσο λάδι να κρατούν οι παραγωγοί τις ελιές σε τσουβάλια γιατί εξαιτίας του προβλήματος με το πυρηνελαιουργείο δεν μπορούσαν να τις κάνουν  λάδι. Αν θυμάστε απειλούσαν να κάνουν κινητοποιήσεις  και να πετάξουν τις ελιές στο κέντρο σε ένδειξη διαμαρτυρίας γιατί δεν ήταν σε λειτουργία τα ελαιοτριβεία. Είναι ένα πρόβλημα  που θα πρέπει να λυθεί και θα  δώσω ιδιαίτερη έμφαση σε αυτό», τόνισε ο δήμαρχος Ρόδου κ Αντώνης Β. Καμπουράκης.

Κατά την συζήτηση του θέματος ο επικεφαλής της παράταξης μείζονος μειοψηφίας κ. Φώτης Χατζηδιάκος ζήτησε να γίνουν προσπάθειες ώστε να λειτουργήσει το πυρηνελαιουργείο καθώς όπως τόνισε δεν θα πρέπει να χάνεται μια δομή που έχει η Ρόδος.

Στην αναλυτική παρουσίαση του ο κ. Μανώλης Καζούλης τόνισε τα ακόλουθα:

Εισαγωγή, Συνοπτική παρουσίαση υφιστάμενων ελαιουργείων Ρόδου

Στη Ρόδο υφίστανται συνολικά δεκαοκτώ(18) ελαιουργεία, εκ των οποίων ο αριθμός των λειτουργούντων ελαιουργείων κατά τις τελευταίες ελαιοκομικές περιόδους κυμαίνεται από εννέα(9) έως δεκατρία(13). Τα ελαιουργεία επεξεργάζονται τον ελαιόκαρπο (πρώτη ύλη) και παράγουν ελαιόλαδο (κύριο προϊόν), ελαιοπυρήνα (υποπροϊόν) καθώς και υγρά απόβλητα. Τα εφαρμοζόμενα συστήματα ελαιοποίησης αντιστοιχούν σε τρείς (3) τύπους:

Υδραυλικά πιεστήρια -παραδοσιακή μέθοδος- που τείνει να εκλείψει, Φυγοκεντρικά συστήματα τριών(3) φάσεων (τριφασικά ελαιοτριβεία) καθώς και Φυγοκεντρικά συστήματα δύο(2) φάσεων (διφασικά ελαιοτριβεία). Μέχρι πρόσφατα το σύνολο των ελαιουργείων του νησιού ακολουθούσε την τριφασική μέθοδο ελαιοποίησης, ενώ κατά τα τελευταία επτά(7) περίπου έτη, έξι(6) ελαιουργεία μετέβησαν διαδοχικά από την τρι(3)φασική στη δι(2)φασική μέθοδο ελαιοποίησης.

Η τριφασική μέθοδος ελαιοποίησης είναι μία συνεχής διαδικασία, κατά την οποία ο διαχωρισμός του ελαιολάδου από την ελαιόζυμη γίνεται μέσω φυγοκέντρισης, η οποία περιλαμβάνει προσθήκη νερού οπότε παράγεται ελαιόλαδο (1η φάση), ποσότητα υγρών αποβλήτων, γνωστών ως “κατσίγαρος” ή “λιόζουμα” (2η φάση), ενώ επιπλέον παράγεται ο ελαιοπυρήνας (3η φάση), που αντιστοιχεί στα στερεά συστατικά του ελαιόκαρπου και παρουσιάζει ποσοστό υγρασίας 45-50%, η επεξεργασία του οποίου πραγματοποιείται στα πυρηνελαιουργεία για την παραγωγή πυρηνελαίου και πυρηνόξυλου.

Το σύστημα δύο(2)φάσεων αποτελεί επίσης μια συνεχή διαδικασία, παραλλαγή του συστήματος τριών(3)φάσεων. Τα συστατικά του ελαιόκαρπου διαχωρίζονται παρομοίως με τη μέθοδο της φυγοκέντρισης -δίχως την προσθήκη νερού- στο ελαιόλαδο (1η φάση) και στα υπόλοιπα συστατικά της ελιάς (σάρκα, κουκούτσι, περίβλημα, φυτικά υγρά), που στο σύνολο τους αντιστοιχούν στο διφασικό ελαιοπυρήνα (2η φάση).

Ο διφασικός ελαιοπυρήνας -“υγρός ελαιοπυρήνας”- είναι πλέον υδαρής, χαρακτηρίζεται από υψηλότερη περιεκτικότητα σε υγρασία (65-70%) και σάκχαρα γεγονός που δυσχεραίνει την επεξεργασία του στα συμβατικά πυρηνελαιουργεία, τα οποία αδυνατούν να τον επεξεργαστούν αμιγώς.

Πυρηνελαιουργείο Ρόδου, Απόφαση Σφράγισης και Εναλλακτικές Λύσεις

Το πυρηνελαιουργείο του νησιού διέθετε τεχνολογία επεξεργασίας ελαιοπυρήνα προερχόμενου από ελαιουργεία της τρι(3)φασικής μεθόδου ελαιοποίησης. Ωστόσο επιχειρώντας να εξυπηρετήσει και τα ελαιουργεία που ακολούθησαν τη δι(2)φασική μέθοδο ελαιοποίησης, προέβη σε ορισμένες μετατροπές και ακολουθώντας τη διαδικασία ανάμιξης και ανάδευσης του διφασικού με τον τριφασικό ελαιοπυρήνα κατάφερε να εξυπηρετεί το σύνολο του παραγόμενου ελαιοπυρήνα αμφοτέρων των τρι(3)φασικών και δι(2)φασικών ελαιουργείων τόσο του νησιού όσο και άλλων νησιών του συμπλέγματος (Κω, Καρπάθου κ.α.).

Δεδομένου ότι το πυρηνελαιουργείο δε περιελάμβανε το σύνολο των απαιτούμενων υποδομών, δε κατάφερε να εναρμονιστεί με τις νεότερα επελθούσες απαιτήσεις της νομοθεσίας (δυσμενέστερη περιβαλλοντική κατάταξη έργου, υποχρέωση οριοθέτησης γειτνιαζόντων ρεμάτων & απαίτηση για έγκριση διαμόρφωσης εισόδου-εξόδου οχημάτων), μα κυρίως κατόπιν καταγγελιών που υπεβλήθησαν για διαρροές σε παρακείμενο ρέμα, εκδόθηκε τελικά Απόφαση Σφράγισης.

Ως εκ τούτου το πυρηνελαιουργείο δε λειτούργησε κατά τις ελαιοκομικές περιόδους 2019-2020, 2020-2021 και 2021-2022.

Επιχειρήθηκαν προσπάθειες για την επαναλειτουργία του και την ένταξη του σε πρόγραμμα ενίσχυσης, οι οποίες δυστυχώς δεν ευδοκίμησαν

Εναλλακτικές Λύσεις

Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν απόπειρες για τη μεταφορά και επεξεργασία του ελαιοπυρήνα σε πυρηνελαιουργεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, ωστόσο δεν κατέστησαν εφικτές λόγω του ότι το οικείο Λιμεναρχείο δεν επέτρεπε τη μεταφορά του, καθότι υποστήριζε ότι το εν λόγω φορτίο δεν έχει επίσημα χαρακτηριστεί μηδέ και καταταγεί από το Ελληνικό κράτος –δε διαθέτει κωδικό φορτίου : UN number- ενώ ο πλέον συγγενής κωδικός παραπέμπει σε επικίνδυνο φορτίο(προϊόντα ελιάς).

Θεωρώντας ως ενδεχόμενο τον κίνδυνο μετατόπισης φορτίου -ειδικά για την περίπτωση χύδην(χύμα) μεταφοράς του διφασικού ελαιοπυρήνα ως πλέον υδαρής, ρευστός- καθώς και το φόβο πρόκλησης πυρκαγιάς δεν ήταν σε θέση να χορηγήσουν άδεια για τη μεταφορά του από φορτηγά πλοία (αν και το ελαιόλαδο μεταφέρεται με οχηματαγωγά πλοία προς την ηπειρωτική Ελλάδα).

Εκτιμώμενες ποσότητες αδιάθετου ελαιοπυρήνα

Παρατίθεται ως κάτωθι, ο πίνακας με τις συνολικές ποσότητες επεξεργαζόμενου ελαιόκαρπου ανά μέθοδο ελαιοποίησης σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Δ/νσης Αγροτικής Ανάπτυξης της οικείας Περιφέρειας για τη νήσο Ρόδο κατά τις ελαιοκομικές περιόδους 2019-2020, 2020-2021 & 2021-2022.

Για την εκτίμηση των ποσοτήτων του ελαιοπυρήνα που παρήχθη, θα θεωρηθεί βάσει βιβλιογραφίας ότι : Κατά την επεξεργασία 1000kg ελαιόκαρπου με την τρι(3)φασική μέθοδο ελαιοποίησης προκύπτουν 500kg ελαιοπυρήνας Κατά την επεξεργασία 1000kg ελαιόκαρπου με την δι(2)φασική μέθοδο ελαιοποίησης προκύπτουν 800kg ελαιοπυρήνας,

Ελαιόκαρπος σε 3φ ελαιουργεία (kg) Εκτιμώμενη ποσότητα 3φ Ελαιόκαρπος σε 2φ Εκτιμώμενη ποσότητα 2φ
ελαιοπυρήνα(kg) ελαιουργεία(kg) ελαιοπυρήνα(kg)
Ελαιοκομική περίοδος 2019-2020 9.715.152 4.857.576 2.976.022 2.380.818
Ελαιοκομική περίοδος 2019-2020 4.990.961 2.495.480 3.462.500 2.770.000
Ελαιοκομική περίοδος 2021-2022 2.643.850 1.321.925 1.597.383 1.277.906
Σύνολα 17.349.963 8.674.981 8.035.905 6.428.724

 

Κίνδυνοι για το περιβάλλον

Εκτιμάται λοιπόν ότι κατόπιν της σφράγισης του πυρηνελαιουργείου, ποσότητα περί τους 8.675 τόνους τρι(3)φασικής ελαιοπυρήνας και αντίστοιχα 6.429 τόνους δι(2)φασικής ελαιοπυρήνας, ήτοι το σύνολο 15.104 τόνοι ελαιοπυρήνας παρέμειναν ανεπεξέργαστοι και προσωρινά αποθηκευμένοι κατά την πλέον καλοπροαίρετη εκδοχή.

Ο ελαιοπυρήνας παρουσιάζει μεγάλο οργανικό φορτίο, εξαιτίας της μεγάλης συγκέντρωσης πολυφαινολικών ενώσεων, λιπιδίων και οργανικών οξέων, περιεχόμενο που του προσδίδει τοξικότητα. Ως εκ τούτου δύναται να προκαλέσει σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων και του εδάφους, επιφέροντας δυσμενείς επιπτώσεις στα νερά, τα φυτά, τις καλλιέργειες και κατ’ επέκταση στην ανθρώπινη υγεία.

Συμπεράσματα

Γίνεται αντιληπτό το μέγεθος του κινδύνου που ελλοχεύει για το περιβάλλον και ο σωρευτικός χαρακτήρας του ζητήματος εφόσον δεν ανευρεθεί άμεση λύση. Γεγονός αποτελεί η έλλειψη ενδιαφέροντος για τη συνέχιση λειτουργίας του υφιστάμενου πυρηνελαιουργείου από νέο επενδυτή.

Με την τροπή δε που έλαβε η υπόθεση, η μονάδα υποχρεούται να αδειοδοτηθεί εξαρχής, γεγονός που δεν καθίσταται βραχυπρόθεσμο μηδέ και ευχερές λόγω των νεότερων απαιτήσεων της ισχύουσας νομοθεσίας και των ιδιαίτερων συνθηκών της θέσης της μονάδας, ενώ επ’ ουδενί δεν υφίσταται επενδυτικό ενδιαφέρον για τη δημιουργία νέας μονάδας.

 Δεδομένης της απαράβατης αρχής ότι ουδέν έργο δύναται να λειτουργήσει δίχως Περιβαλλοντική Αδειοδότηση (πρότερη λήψη Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων), κατέστη ξεκάθαρο κατόπιν μετάβασης και συνομιλίας με σύμβουλο – στέλεχος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ότι δε δύναται να επιτραπεί κατ’ ουδένα τρόπο η κατ’ εξαίρεση έστω προσωρινή Λειτουργία του Πυρηνελαιουργείου.

Κατόπιν όλων των παραπάνω, διαφαίνεται ως μοναδική εφικτή και άμεση λύση η μεταφορά των παραγόμενων ποσοτήτων ελαιοπυρήνα σε Πυρηνελαιουργεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, είτε ακόμη της Κρήτης.

Προς τούτο θα πρέπει να ασκηθούν πιέσεις, προκειμένου να αποδοθεί με σχετική ρύθμιση κωδικός φορτίου εκ μέρους της Διεύθυνσης Μελετών και Κατασκευών Πλοίων του Υπουργείου Ναυτιλίας, προκειμένου να καθίσταται ευχερής η μεταφορά του ελαιοπυρήνα μέσω φορτηγών πλοίων.

Η μεταφορά του τρι(3)φασικού ελαιοπυρήνα δύναται να πραγματοποιηθεί ως χύδην –χύμα- φορτίο, ενώ το κόστος ενδέχεται να καλυφθεί εν μέρει ή και εξολοκλήρου από τα πυρηνελαιουργεία που θα υποδεχτούν τον ελαιοπυρήνα (1η ύλη).

Αναφορικά με τη μεταφορά του δι(2)φασικού ελαιοπυρήνα, ως μόνη ασφαλής λύση κρίνεται η χρήση κατάλληλων δεξαμενικών χώρων είτε φορτηγών οχημάτων που διαθέτουν άδεια δραστηριότητας συλλογής και μεταφοράς μη επικίνδυνων αποβλήτων και φέρουν στεγανές δεξαμενές προκειμένου να διασφαλίζεται αφενός η συγκράτηση του φορτίου αφετέρου δε η αποφυγή διαρροών.

Το ζήτημα συνδέεται με τη Νησιωτικότητα και εν προκειμένω με τη διασφάλιση ισότιμης λύσης, περιβαλλοντικά αποδεκτής και για τα νησιά του Ελλαδικού χώρου που διαθέτουν μονάδες επεξεργασίας ελαιόκαρπου και παραγωγής ελαιολάδου. Προτείνεται λοιπόν όπως :

○ Οι Βουλευτές του Νομού και η Περιφέρεια ασκήσουν πιέσεις για την απαιτούμενη ρύθμιση προκείμενου να επιτρέπεται η μεταφορά του ελαιοπυρήνα.

○ Η Περιφέρεια αναλάβει πρωτοβουλία για τον προγραμματισμό και ενδεχομένως το κονδύλιο για τη μεταφορά του ελαιοπυρήνα σε νομίμως λειτουργούσες μονάδες επεξεργασίας ελαιοπυρήνα (πυρηνελαιουργεία / μονάδες επεξεργασίας διφασικού ελαιοπυρήνα).