Οι 808 συμβάσεις του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου με απευθείας αναθέσεις

24,2 εκατ. ευρώ που δεν πέρασαν ποτέ από διαγωνισμό, με μηδενική έκπτωση στο 96% των περιπτώσεων.

Πριν από τρεις ημέρες δημοσιεύθηκε μια έρευνα που αξίζει να διαβαστεί προσεκτικά. Κατέγραψε δεκαεννέα φακέλους του Δήμου Ρόδου, της ΔΕΥΑΡ και της ΔΕΡΜ ΑΕ που δεν άντεξαν στον έλεγχο νομιμότητας, και διατύπωσε έξι επαναλαμβανόμενες πρακτικές: το κατεπείγον που εμφανίζεται στο τέλος μιας μεγάλης καθυστέρησης, οι μόνιμες αρμοδιότητες που βαφτίζονται έκτακτες ανάγκες, η κήρυξη έκτακτης ανάγκης ως γενική άδεια εξαίρεσης, η παράκαμψη των επισπευσμένων ανταγωνιστικών διαδικασιών, ο περιορισμένος ανταγωνισμός ως αποτέλεσμα της μεθόδου και όχι ως παρενέργεια, και η ποιότητα του ίδιου του φακέλου.

Οι φορείς που κατονομάστηκαν αμφισβητούν επιμέρους σημεία της καταγραφής. Αυτό το κείμενο δεν αναλαμβάνει να κρίνει ποιος έχει δίκιο εκεί. Αναλαμβάνει κάτι άλλο, και ίσως πιο ενδιαφέρον.

Τα ίδια ακριβώς κριτήρια, σε άλλο φορέα

Γιατί ένα κριτήριο ελέγχου δεν είναι εργαλείο μιας χρήσης. Αν η επανάληψη αποκλείει το τυχαίο στον Δήμο Ρόδου, αποκλείει το τυχαίο και αλλού. Αν η μοναδική προσφορά χωρίς έκπτωση είναι ένδειξη, είναι ένδειξη παντού. Αν οι πάγιες ανάγκες δεν επιτρέπεται να καλύπτονται με εξαιρετικές διαδικασίες, δεν επιτρέπεται σε κανέναν.

Σήμερα λοιπόν το ίδιο μικροσκόπιο πάει στον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε., τον φορέα που διαχειρίζεται τα απορρίμματα τριάντα τεσσάρων νησιών. Και, όπως θα δούμε, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στα νούμερα. Βρίσκεται και στο ποιος υπογράφει.

Τα δεδομένα

Η ανάλυση που ακολουθεί στηρίζεται σε 918 πράξεις αναρτημένες από τον ίδιο τον Φορέα στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων, από το 2020 έως τις 22 Αυγούστου 2026, συνολικής αξίας 70.126.199,54 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Επιπλέον, σε 91 πλήρη συμβατικά κείμενα που αφορούν την εγκατάσταση της Πάρου, όπως έχουν αναρτηθεί στη Διαύγεια.

Τίποτα από αυτά δεν διέρρευσε. Όλα είναι δημόσια.

Το μαγικό νούμερο

Από τις 838 αρχικές συμβάσεις του Φορέα, αν αφαιρέσουμε τροποποιήσεις και παρατάσεις, οι 808 έχουν αξία μέχρι 30.000 ευρώ. Ποσοστό 96,4%.

Το όριο των 30.000 ευρώ δεν είναι τυχαίο νούμερο. Είναι το ανώτατο όριο πάνω από το οποίο ο ν. 4412/2016 απαγορεύει την απευθείας ανάθεση.

Όσο ζουμάρεις, τόσο πιο δύσκολα εξηγείται η κατανομή:

Η μισή συμβατική δραστηριότητα ενός περιφερειακού φορέα που λειτουργεί εγκαταστάσεις σε τριάντα τέσσερα νησιά συγκεντρώνεται σε ζώνη πλάτους τριών χιλιάδων ευρώ, ακριβώς κάτω από το κατώφλι του διαγωνισμού. Και μόλις τριάντα συμβάσεις, σε έξι χρόνια, το ξεπερνούν.

Tο ίδιο πετρέλαιο

Το πιο εύγλωττο δεν είναι το μέγεθος των συμβάσεων. Είναι πώς κουμπώνουν η μία με την άλλη.

Καύσιμα ΧΥΤΑ Βόρειας Ρόδου. Από τις 4 Σεπτεμβρίου 2024 έως τις 23 Αυγούστου 2026, δεκαεννέα διαδοχικές συμβάσεις προμήθειας καυσίμων καλύπτουν αδιαλείπτως εικοσιτέσσερις μήνες. Αξίες: 29.944,03, 29.948,60, 29.885,00, 29.888,45, 29.794,15, 29.878,15, 29.982,24, 29.915,80, 29.986,44, 29.866,30, 29.879,20, 29.940,60, 29.957,34, 29.990,20, 29.948,80, 29.754,00, 29.961,32, 29.967,60, 29.735,00. Σύνολο 568.223,22 ευρώ, μέση αξία 29.906 ευρώ. Καμία δεν αγγίζει τα 30.000.

Λειτουργία ΧΥΤΑ Μυκόνου. Από τον Οκτώβριο 2023 έως τον Οκτώβριο 2024, δώδεκα αλλεπάλληλες μηνιαίες συμβάσεις των 29.700 ευρώ, χωρίς κενό μεταξύ τους. Μόνο μέσα στο 2024: εννέα συμβάσεις, 267.300 ευρώ. Παράλληλα και στις ίδιες σχεδόν ημερομηνίες, δεύτερη αλυσίδα για τη μίσθωση δύο μηχανημάτων έργου, οκτώ συμβάσεις των 28.800 ευρώ, άλλες 230.304 ευρώ.

Και οι δύο αλυσίδες σταματούν απότομα στις 15 Οκτωβρίου 2024. Την ίδια ημέρα υπογράφεται κανονική σύμβαση λειτουργίας τριών ετών με προαίρεση ενός, αξίας 6.497.739,19 ευρώ.

Αν η ανάγκη ήταν δημοπρατήσιμη τον Οκτώβριο του 2024, γιατί δεν ήταν τον Οκτώβριο του 2023;

Τεμαχισμός ογκωδών Ρόδου. Είκοσι επτά διαδοχικές συμβάσεις από τον Απρίλιο 2023 έως τον Απρίλιο 2026, συνολικά 1.162.362,12 ευρώ. Εννέα από αυτές, μέσα στο 2023, είναι ακριβώς 30.000,00 ευρώ η καθεμία. Στις 19 Απριλίου 2026 υπογράφεται επιτέλους κανονική σύμβαση 415.200 ευρώ.

Πάρος, 26 Μαΐου 2025. Δύο συμβάσεις με πανομοιότυπο τίτλο, «Προμήθεια καυσίμων για τις ανάγκες του ΧΥΤΑ Πάρου», ίδια ακριβώς αξία 29.521,43 ευρώ η καθεμία, ίδια διάρκεια, διαδοχικοί αριθμοί ΑΔΑΜ: 25SYMV016891048 και 25SYMV016891769. Άθροισμα 59.042,86 ευρώ.

Η αριθμητική της κατάτμησης

Το άρθρο 6 παράγραφος 3 του ν. 4412/2016 λέει ότι η σύμβαση δεν κατατέμνεται ώστε να αποφεύγεται η εφαρμογή του νόμου, εκτός αν αυτό δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση C-16/98, όρισε τα κριτήρια: ενιαία οικονομική και τεχνική λειτουργία, ταυτόχρονη έναρξη των διαδικασιών, ομοιότητα των προκηρύξεων, μία αναθέτουσα αρχή, δυνατότητα εκτέλεσης από έναν ανάδοχο.

Εφαρμόζοντας αυτά τα κριτήρια στο σύνολο της Περιφέρειας, προκύπτουν 69 συστάδες ομοειδών αναθέσεων μέσα στο ίδιο οικονομικό έτος, που περιλαμβάνουν 212 συμβάσεις συνολικής αξίας 5.849.397,95 ευρώ:

Οκτώ από αυτές τις συστάδες υπερβαίνουν αθροιστικά και το ενωσιακό κατώφλι των περίπου 221.000 ευρώ, πέρα από το οποίο απαιτείται δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το εύρημα που δεν επιδέχεται ερμηνεία

Εδώ η έρευνα συναντά την πέμπτη από τις έξι πρακτικές που είχε καταγραφεί για τον Δήμο Ρόδου: τη μοναδική προσφορά, ακριβώς στον προϋπολογισμό, χωρίς έκπτωση.

Αντιπαραβάλαμε τη συμβατική αξία κάθε μιας από τις 91 συμβάσεις της Πάρου με την αντίστοιχη προϋπολογισθείσα αξία του ΚΗΜΔΗΣ (Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων). Σε εβδομήντα μία από τις εβδομήντα τέσσερις περιπτώσεις όπου το ποσό ήταν αναγνώσιμο, ποσοστό 95,9%, οι δύο αξίες ταυτίζονται μέχρι και το τελευταίο λεπτό του ευρώ:

Οι τρεις αποκλίσεις είναι της τάξεως του ενός λεπτού, από στρογγυλοποίηση.

Δηλαδή σε ουδεμία περίπτωση επιτεύχθηκε η παραμικρή μείωση τιμής. Αυτό δεν είναι ένδειξη υπερτιμολόγησης, και δεν το ισχυριζόμαστε. Είναι η αναμενόμενη συνέπεια της απουσίας ανταγωνισμού. Όταν ο ανάδοχος είναι εκ των προτέρων επιλεγμένος, δεν υπάρχει μηχανισμός που να πιέζει την τιμή προς τα κάτω.

Και η διαφορά την πληρώνει ο δημότης. Ο ΦΟΔΣΑ χρηματοδοτείται από υποχρεωτικές εισφορές των Δήμων. Οι Δήμοι καλύπτουν τη δαπάνη αποκλειστικά από τα ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας. Ο νόμος απαγορεύει τη χρηματοδότηση από άλλους πόρους. Η αλυσίδα είναι ευθεία και δεν έχει διαρροές.

Ίδιος ανάδοχος, ίδιο αντικείμενο, ίδιο έτος

Τα 91 συμβατικά κείμενα της Πάρου περιέχουν κάτι που τα δελτία του ΚΗΜΔΗΣ δεν δείχνουν: την επωνυμία και το ΑΦΜ του αντισυμβαλλομένου. Ταυτοποιήθηκαν 78 από τις 91 πράξεις. Η εικόνα ανά αντικείμενο:

Από τις δεκαοκτώ αρχικές συμβάσεις λειτουργίας του ΧΥΤΑ Πάρου, οι δεκατέσσερις ανατέθηκαν στον ίδιο οικονομικό φορέα. Από τις οκτώ αρχικές συμβάσεις προμήθειας καυσίμων, οι οκτώ. Από τις εννέα συμβάσεις υλικών επίχωσης, οι επτά. Το σύνολο των συμβάσεων μεταφοράς στραγγιδίων, στον ίδιο.

Οι διαδοχικές αυτές αναθέσεις δεν απέχουν μεταξύ τους μήνες. Για τον ανάδοχο των συμβάσεων λειτουργίας, δεκαέξι από τις δεκαεπτά διαδοχικές αναθέσεις απέχουν λιγότερο από δώδεκα μήνες, με ελάχιστο μεσοδιάστημα τέσσερις ημέρες.

Έντεκα φορές, ο ίδιος φορέας έλαβε δύο ή περισσότερες αρχικές απευθείας αναθέσεις για το ίδιο αντικείμενο μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος. Συνολικά 31 αναθέσεις.

Και τώρα το ερώτημα, ποιος υπογράφει

Σε 88 από τα 91 συμβατικά κείμενα που εξετάσαμε, ως εκπρόσωπος της αναθέτουσας αρχής εμφανίζεται και υπογράφει το ίδιο πρόσωπο.

Είναι ο  Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε. και Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου.

Το σημειώνουμε ως πραγματικό δεδομένο, όχι ως κατηγορία. Ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου μιας ανώνυμης εταιρείας ΟΤΑ είναι το όργανο που τη δεσμεύει, και η υπογραφή του σε μια σύμβαση δεν συνεπάγεται από μόνη της τίποτα άλλο. Έχει όμως σημασία για έναν λόγο που αφορά το αρχικό ρεπορτάζ.

Όταν καταγράφεται ένα μοτίβο αποφυγής του ανοικτού διαγωνισμού και αποδίδεται σε «πολιτική επιλογή» και όχι σε λάθη υπηρεσιακών παραγόντων, το ίδιο συμπέρασμα οφείλει να αντέχει και στην αντίστροφη κατεύθυνση. Σε έναν φορέα όπου τα κρίσιμα έγγραφα φέρουν την υπογραφή του ίδιου του Προέδρου, το ερώτημα της πολιτικής ευθύνης δεν μπορεί να παραπεμφθεί αλλού.

Δύο ακόμη αριθμοί από την Πάρο

Ο ΦΟΔΣΑ συμβασιοποίησε για την εγκατάσταση της Πάρου, από το 2020 έως σήμερα, 3.884.886,56 ευρώ σε ενενήντα πράξεις. Από αυτές, δεκαοκτώ αφορούν ονομαστικά τη λειτουργία της εγκατάστασης, συνολικά 2.321.446,68 ευρώ.

Ο δεύτερος αριθμός είναι πιο ήσυχος και πιο ανησυχητικός. Σε ολόκληρη την πενταετία 2021 έως 2026 εντοπίζονται για την Πάρο μόλις δύο συμβάσεις με αντικείμενο καθαρισμούς, αποψιλώσεις ή μέτρα πρόληψης. Η μία συνήφθη στις 26 Ιουλίου 2022, δηλαδή εντός και όχι πριν από την αντιπυρική περίοδο, και είναι η μοναδική που αναφέρει ρητά τον όρο «Πυροπροστασία». Η δεύτερη στις 7 Οκτωβρίου 2024, μετά τη λήξη της αντιπυρικής περιόδου.

Για τις θερινές περιόδους 2023, 2025 και 2026 δεν εντοπίζεται καμία.

Δεν συνδέουμε αυτό το στοιχείο με την πυρκαγιά της 28ης Ιουλίου 2026, για την οποία εκκρεμεί δικογραφία και για την οποία ουδεμία κρίση διατυπώνεται εδώ. Το καταγράφουμε ως ζήτημα τήρησης περιβαλλοντικών υποχρεώσεων, επειδή η εφαρμογή μέτρων πυροπροστασίας σε Χώρο Υγειονομικής Ταφής είναι όρος της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και βαρύνει τον φορέα λειτουργίας.

Τι δεν ξέρουμε

Οφείλουμε να είμαστε ακριβείς για τα όρια αυτής της έρευνας, όπως ακριβώς οφείλει να είναι κάθε έρευνα.

Δεν γνωρίζουμε τα στοιχεία των αναδόχων για τα υπόλοιπα τριάντα τρία νησιά. Τα δελτία του ΚΗΜΔΗΣ δεν τα περιέχουν, και τα πλήρη συμβατικά κείμενα τα αντλήσαμε μόνο για την Πάρο.

Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει και ποια είναι η απόφαση μεταβίβασης αρμοδιότητας ανάθεσης από το Διοικητικό Συμβούλιο στον Πρόεδρο, ούτε ποια είναι τα όριά της.

Και, το σημαντικότερο: η ύπαρξη κατάτμησης δεν αποδεικνύεται από τη στατιστική. Ο νόμος επιτρέπει τη διάσπαση όταν συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι, και η κρίση ανήκει στα αρμόδια ελεγκτικά όργανα. Αυτό που δείχνουν τα δεδομένα είναι ότι το βάρος έχει μετατοπιστεί: για καθεμία από τις 69 συστάδες, ο Φορέας οφείλει να επιδείξει την ειδική και επαρκή αιτιολογία που απαιτεί ο νόμος, καταγεγραμμένη στην ίδια την απόφαση ανάθεσης και όχι εκ των υστέρων.

Η αξία ενός κριτηρίου

Υπάρχει μια πρόταση στην αρχική έρευνα που αξίζει να επαναληφθεί αυτούσια στο πνεύμα της: σε ποια επιστήμη η επανάληψη, και μάλιστα τόσο συχνή, αποκλείει το τυχαίο;

Είναι καλή ερώτηση. Και είναι καλή ακριβώς επειδή δεν έχει παραλήπτη. Δεκαεννέα φάκελοι που καταρρέουν σε δεκαοκτώ μήνες αποκλείουν το τυχαίο. Διακόσιες δώδεκα συμβάσεις σε εξήντα εννέα συστάδες, με το 96% των αναθέσεων στριμωγμένο κάτω από το όριο του διαγωνισμού και μηδενική έκπτωση σχεδόν παντού, επίσης αποκλείουν το τυχαίο.

Αν η δημοσιογραφική έρευνα στα Δωδεκάνησα έχει πράγματι μπει σε μια φάση όπου οι φάκελοι των δημοσίων συμβάσεων ανοίγουν ένας ένας, αυτό είναι καλό νέο. Με έναν όρο: να ανοίγουν όλοι. Ο έλεγχος που σταματά επιλεκτικά σε έναν φορέα δεν είναι έλεγχος, είναι επικοινωνία.

Η πρόταση, λοιπόν, είναι απλή. Το ίδιο εργαλείο, στα ίδια δημόσια μητρώα, για κάθε αναθέτουσα αρχή του Νοτίου Αιγαίου. Δήμους, δημοτικές επιχειρήσεις, αναπτυξιακούς οργανισμούς, τον ΦΟΔΣΑ, και την ίδια την Περιφέρεια.

Τα δεδομένα είναι εκεί. Είναι δημόσια. Και δεν ρωτούν ποιον αφορούν.

Η ανάλυση στηρίζεται αποκλειστικά σε δημόσια δεδομένα του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων και σε 91 συμβατικά κείμενα αναρτημένα στη Διαύγεια. Ο πλήρης κατάλογος των 69 συστάδων και των 212 συμβάσεων, με τους κωδικούς ΑΔΑΜ, είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου. Ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε. κλήθηκε να τοποθετηθεί επί των ανωτέρω. Κάθε απάντηση θα δημοσιευθεί αυτούσια.