Τα επίσημα δεδομένα των απευθείας αναθέσεων του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου

Τι αποκαλύπτουν τα επίσημα δεδομένα για τις απευθείας αναθέσεις του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου

Κάθε δημόσια σύμβαση ξεκινά από μια πρόσκληση, όπου η υπηρεσία δηλώνει πόσο υπολογίζει ότι θα κοστίσει. Όταν υπάρχει ανταγωνισμός, η τιμή που τελικά υπογράφεται είναι χαμηλότερη. Η διαφορά είναι η έκπτωση, το μόνο χρήμα που ο δημόσιος φορέας κερδίζει από την ίδια τη διαδικασία.

Στον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, σε 4 από τις 10 απευθείας αναθέσεις αυτή η διαφορά είναι ακριβώς μηδέν.

Τα δεδομένα

Αντλήσαμε από το ανοιχτό σύστημα δεδομένων του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων κάθε πρόσκληση, κάθε απόφαση ανάθεσης και κάθε σύμβαση του Φορέα από το 2021 έως σήμερα. Το ίδιο το σύστημα συνδέει τις τρεις πράξεις μεταξύ τους με κωδικούς, οπότε για κάθε σύμβαση φαίνεται από ποια πρόσκληση προήλθε και με ποια αξία.

Εξετάσαμε 699 αρχικές απευθείας αναθέσεις έως 30.000 ευρώ. Εξαιρέσαμε τις παρατάσεις και τις τροποποιήσεις, καθώς και όλες τις προμήθειες καυσίμων, στις οποίες η έκπτωση δίνεται στην τιμή του λίτρου και δεν αποτυπώνεται στο συνολικό ποσό. Κάθε αριθμός που ακολουθεί διασταυρώθηκε με δεύτερη, ανεξάρτητη εξαγωγή του ίδιου μητρώου.

Το εύρημα

Σε 272 συμβάσεις, αξίας 6,64 εκατ. ευρώ, η τιμή που υπογράφηκε είναι ακριβώς η τιμή της πρόσκλησης, μέχρι το τελευταίο λεπτό.

Ο ίδιος ο Φορέας, όταν η διαδικασία απέδωσε έκπτωση, πέτυχε κατά μέσο όρο 2,58%. Αυτό είναι το μέτρο σύγκρισης που προτιμήσαμε: όχι μια θεωρητική έκπτωση της αγοράς, αλλά αυτή που πετυχαίνει ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ στις δικές του απευθείας αναθέσεις.

Χρόνο με τον χρόνο, χειρότερα

Το 2022, μία στις δέκα απευθείας αναθέσεις γινόταν χωρίς έκπτωση. Φέτος, ήταν περισσότερες από τις μισές. Όσο πολλαπλασιάζονται οι αναθέσεις, τόσο δεν υπάρχει πίεση στην τιμή.

Ποιοι χάνουν

Ο ΦΟΔΣΑ δεν έχει δικά του έσοδα. Χρηματοδοτείται από υποχρεωτικές εισφορές των 34 Δήμων της Περιφέρειας, που καλύπτουν αυτές από τα ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας στον λογαριασμό ρεύματος. Κάθε ευρώ που δεν εξοικονομήθηκε το πληρώνει ο δημότης.

Αν στις 272 συμβάσεις είχε επιτευχθεί η μέση έκπτωση που ο ίδιος ο Φορέας πετυχαίνει όταν υπάρχει έκπτωση, η εξοικονόμηση θα ήταν περίπου 172.000 ευρώ. Με τη χαμηλότερη, συνολική μέση έκπτωση του Φορέα (1,47%), περίπου 98.000 ευρώ. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για μετρημένη ζημία. Ανά εγκατάσταση, όπως αναγράφεται στον τίτλο κάθε σύμβασης:

Οι οριζόντιες δαπάνες, όπως νομικές, συμβουλευτικές και διοικητικές υπηρεσίες, επιμερίζονται σε όλους τους Δήμους.

Ποιος αποφασίζει

Στα συμβατικά κείμενα της Πάρου που εξετάσαμε, η ανάθεση γίνεται ρητά με «απόφαση του Προέδρου ΔΣ του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε.». Εντοπίσαμε 52 τέτοιες αναφορές και καμία απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου ως οργάνου ανάθεσης. Πρόεδρος του ΔΣ είναι ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, ο οποίος υπογράφει και τις ίδιες τις συμβάσεις.

Η αρμοδιότητα έχει μεταβιβαστεί στον Πρόεδρο με απόφαση του ΔΣ. Αυτό είναι νόμιμο. Σημαίνει όμως και κάτι άλλο: ότι η ευθύνη για το πώς χρησιμοποιείται αυτή η εξουσία δεν διαχέεται σε υπηρεσίες και επιτροπές. Έχει όνομα και υπογραφή.

Τι λέει ο νόμος και τι δεν λέει

Ο νόμος επιτρέπει την απευθείας ανάθεση έως 30.000 ευρώ και δεν απαιτεί πολλές προσφορές. Μια μεμονωμένη ανάθεση χωρίς έκπτωση δεν είναι από μόνη της παράνομη, και δεν το ισχυριζόμαστε.

Ο ίδιος νόμος όμως απαγορεύει, στο άρθρο 6 του ν. 4412/2016, τη διάσπαση ομοειδών αναγκών ώστε να αποφεύγεται ο διαγωνισμός. Και θεμελιώνει, στο άρθρο 18, την υποχρέωση οι διαδικασίες να μη σχεδιάζονται με τρόπο που περιορίζει τεχνητά τον ανταγωνισμό. Όταν η απευθείας ανάθεση γίνεται ο κανόνας για πάγιες ανάγκες, και όταν σε κάθε δεύτερη ανάθεση του 2026 δεν υπάρχει ούτε ένα ευρώ έκπτωση, το ερώτημα δεν είναι αν κάθε σύμβαση είναι τυπικά νόμιμη. Είναι αν ο τρόπος διοίκησης υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Οι αρμόδιες αρχές

Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν ακριβώς αυτή την αρμοδιότητα: να κρίνουν αν η διαχείριση δημόσιου χρήματος ενός φορέα γίνεται με όρους χρηστής διοίκησης, και ποιος φέρει την ευθύνη όταν δεν γίνεται.

Η δικαιοσύνη, εξάλλου, δεν χρειάζεται καταγγελία για να ενδιαφερθεί. Ο Εισαγγελέας μπορεί να εξετάσει αυτεπάγγελτα δημοσιευμένα στοιχεία, και τα στοιχεία αυτά είναι δημόσια, επαληθεύσιμα και αναρτημένα από τον ίδιο τον Φορέα. Ο πλήρης κατάλογος των 272 συμβάσεων, με τους κωδικούς τους, είναι στη διάθεση κάθε αρμόδιας αρχής.

Τα ερωτήματα προς τον ΦΟΔΣΑ

1. Σε πόσες από τις 272 αναθέσεις χωρίς έκπτωση ζητήθηκαν περισσότερες από μία προσφορές;

2. Πώς εξηγείται ότι το ποσοστό των αναθέσεων χωρίς έκπτωση ανέβηκε από 10% το 2022 σε 55% το 2026;

3. Γιατί πάγιες ανάγκες της λειτουργίας των ΧΥΤΑ δεν καλύπτονται με ετήσιους διαγωνισμούς;

4. Έχει ενημερωθεί το Διοικητικό Συμβούλιο και η Γενική Συνέλευση των Δήμων – μετόχων για τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η μεταβιβασμένη αρμοδιότητα ανάθεσης;

Τι δεν ισχυριζόμαστε

Δεν ισχυριζόμαστε ότι κάποια τιμή ήταν φουσκωμένη, ούτε ότι κάποιος ωφελήθηκε ή διέπραξε αδίκημα. Καταγράφουμε ό,τι λένε τα επίσημα δεδομένα: ότι σε 272 συμβάσεις, αξίας 6,64 εκατ. ευρώ, το δημόσιο δεν πέτυχε ούτε ένα ευρώ έκπτωση, ότι αυτό συμβαίνει όλο και συχνότερα, και ότι το κόστος το σηκώνουν οι Δήμοι και οι δημότες τους.

Τα στοιχεία προέρχονται από το ανοιχτό σύστημα δεδομένων του ΚΗΜΔΗΣ και διασταυρώθηκαν με ανεξάρτητη εξαγωγή του ίδιου μητρώου και με συμβατικά κείμενα αναρτημένα στη Διαύγεια. Ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε. κλήθηκε να απαντήσει στα ανωτέρω ερωτήματα. Κάθε απάντηση θα δημοσιευθεί αυτούσια.