Τι μας είπε ο εκπρόσωπος τύπου, τι λέει ο νόμος και τι δείχνουν τα στοιχεία που αναρτά ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ

Ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου απάντησε στα δημοσιεύματα για τις απευθείας αναθέσεις του με δελτίο τύπου και με δηλώσεις του εκπροσώπου τύπου κ. Βασίλη Τσιαλιαμάνη.
Η απάντηση χωράει σε μία πρόταση: ο νόμος επιτρέπει απευθείας αναθέσεις έως 10% του Τεχνικού Προγράμματος, το Τεχνικό Πρόγραμμα είναι 593,6 εκατ., άρα ο Φορέας «δικαιούνταν» 59,3 εκατ., έκανε 24,2 εκατ., δηλαδή μόλις 4,08%, και «35 εκατ. λιγότερα από όσα του επιτρέπει ο νόμος». Τα υπόλοιπα, κατά τον ίδιο, είναι «εντυπώσεις».

Ας δούμε λοιπόν τον νόμο, και όχι τις εντυπώσεις.

Τι λέει πραγματικά ο νόμος

Η διάταξη που επικαλείται ο ΦΟΔΣΑ είναι το άρθρο 118 παρ. 5 του ν.4412/2016. Αυτούσια:

«Σύμφωνα με το παρόν άρθρο, μπορούν να ανατεθούν από κάθε αναθέτουσα αρχή κατ’ έτος, μία ή περισσότερες συμβάσεις, συνολικού προϋπολογισμού μέχρι ποσοστού δέκα τοις εκατό (10%) των πιστώσεων της αναθέτουσας αρχής κατ’ έτος, για ανάθεση συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών επιστημονικών υπηρεσιών, αντίστοιχα.»

Σε αυτές τις τρεις γραμμές υπάρχουν τέσσερα πράγματα που ο ΦΟΔΣΑ προσπέρασε.

Πρώτο: το 10% αφορά μόνο έργα, μελέτες και τεχνικές υπηρεσίες. Όχι καύσιμα. Όχι λειτουργία ΧΥΤΑ. Όχι μισθώσεις μηχανημάτων, μεταφορές, τεμαχισμό ογκωδών ή νομικές υπηρεσίες. Από τις απευθείας αναθέσεις που ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ έχει αναρτήσει στη Διαύγεια (799 αποφάσεις, 2020 έως σήμερα), έργα και μελέτες είναι περίπου το 9%. Το υπόλοιπο 91%, πάνω από 16,6 εκατ., είναι προμήθειες και γενικές υπηρεσίες, για τις οποίες ο νόμος δεν προβλέπει κανένα συνολικό «επιτρεπτό ποσοστό». Εκεί ισχύει μόνο ότι κάθε ανάθεση πρέπει να είναι έως 30.000 ευρώ και ότι απαγορεύεται η κατάτμηση. Ο εκπρόσωπος, δηλαδή, υπερασπίστηκε αναθέσεις με μια διάταξη που δεν τις αφορά.

Δεύτερο: το 10% μετράει κάθε χρόνο χωριστά. Ο νόμος το λέει δύο φορές: «κατ’ έτος». Ο ΦΟΔΣΑ άθροισε έξι χρόνια αναθέσεων και τα διαίρεσε με έναν αριθμό.

Τρίτο: με ποιον αριθμό διαίρεσε. Τα 593.629.815,89 ευρώ δεν είναι το Τεχνικό Πρόγραμμα ενός έτους. Είναι το άθροισμα των συνολικών προϋπολογισμών όλων των έργων για πολλά χρόνια, όπως εμφανίζεται στη 2η τροποποίηση του Τεχνικού Προγράμματος 2026 (απόφαση ΔΣ 20/08/2026, ΑΔΑ 9ΒΚΖ46ΜΜ4Ο-9ΓΥ). Η ίδια απόφαση λέει καθαρά ότι από αυτά αντιστοιχούν στο 2026 μόλις 58,7 εκατ., στο 2027 154 εκατ. και στο 2028 έως 2031 367,7 εκατ. Περίπου 451 εκατ. είναι τέσσερα ΣΔΙΤ που δεν έχουν καν υπογραφεί. Ο ΦΟΔΣΑ, δηλαδή, διαίρεσε αναθέσεις του 2020 με έργα του 2031.

Τέταρτο: το 10% είναι ταβάνι, όχι δικαίωμα. Η λέξη είναι «μέχρι». Δεν υπάρχει «υπόλοιπο 35 εκατ.» που ο Φορέας «δεν ξόδεψε». Κάθε απευθείας ανάθεση πρέπει να σταθεί μόνη της, και το άρθρο 6 του ίδιου νόμου απαγορεύει να «σπάει» μια ενιαία ανάγκη σε κομμάτια για να αποφευχθεί ο διαγωνισμός. Για τις ανάγκες που επαναλαμβάνονται, η αξία μετράει σε βάθος δωδεκαμήνου.

Κι αν κάνουμε τη σύγκριση όπως τη θέλει ο ΦΟΔΣΑ, αλλά σωστά;

Ας δεχτούμε για λίγο τη λογική του εκπροσώπου: οι απευθείας αναθέσεις συνολικά, σε σχέση με το Τεχνικό Πρόγραμμα. Μόνο που το κάνουμε όπως λέει ο νόμος, ανά έτος, με το Τεχνικό Πρόγραμμα του κάθε έτους που ενέκρινε η ίδια η Γενική Συνέλευση του ΦΟΔΣΑ:

Με τη δική του μέθοδο, εφαρμοσμένη σωστά, ο ΦΟΔΣΑ είναι πάνω από το 10% σε τέσσερα από τα έξι χρόνια. Και αυτό με τα ποσά της Διαύγειας, που είναι μικρότερα από εκείνα του ΚΗΜΔΗΣ, άρα τα πραγματικά ποσοστά είναι υψηλότερα. Το «4%» δεν προκύπτει από κανέναν υπολογισμό που προβλέπει ο νόμος. Προκύπτει μόνο αν διαλέξεις τον παρονομαστή που σε βολεύει.

Για να είμαστε δίκαιοι: στα έργα και τις μελέτες, όπου πράγματι ισχύει το 10%, τα ποσά του ΦΟΔΣΑ είναι μικρά και δεν προκύπτει υπέρβαση. Αυτό όμως κάνει τη θέση του χειρότερη, όχι καλύτερη. Σημαίνει ότι οι αναθέσεις για τις οποίες γίνεται η συζήτηση βρίσκονται εκτός του πεδίου του 10%, και ότι η επίκληση του ποσοστού δεν απαντά σε τίποτα.

Ο προϋπολογισμός που δεν εκτελείται

Υπάρχει και κάτι πιο ουσιαστικό από τα ποσοστά. Ο ΦΟΔΣΑ ψηφίζει μεγάλους προϋπολογισμούς και εκτελεί ένα μικρό μέρος τους. Σύμφωνα με τους δικούς του απολογισμούς, το πραγματικό κόστος κάθε χρονιάς είναι 17% έως 27% του προϋπολογισμού: 9,3 εκατ. το 2024 έναντι προϋπολογισμού 45,9 εκατ., 14,2 εκατ. το 2025 έναντι 53,2 εκατ. Το 2023 οι νέες επενδύσεις σε πάγια ήταν 145 χιλιάδες ευρώ, με Τεχνικό Πρόγραμμα 30,3 εκατ.

Μέσα σε ό,τι πραγματικά γίνεται, οι απευθείας αναθέσεις είναι από το ένα τρίτο έως σχεδόν το μισό κάθε χρόνου. Το 2025 οι απευθείας αναθέσεις (4,86 εκατ.) ξεπέρασαν τις συμβάσεις που βγήκαν από διαγωνισμό (3,03 εκατ.). Το 2026, μέχρι σήμερα, δεν έχει προκηρυχθεί ούτε ένας νέος διαγωνισμός. Και στους διαγωνισμούς που έγιναν, τουλάχιστον 10 από τους 18 κατακυρώθηκαν με μία μόνο προσφορά, με διάμεση έκπτωση γύρω στο 2%.

Να λοιπόν πώς φτιάχνεται ένα «4%»: ψηφίζεις ένα τεράστιο πολυετές πρόγραμμα που δεν εκτελείς, και διαιρείς με αυτό ό,τι πράγματι κάνεις.

Τα καύσιμα, η «ανάγκη» και οι «αρνητικές εκπτώσεις»

Ο εκπρόσωπος είπε ότι οι απευθείας αναθέσεις γίνονται «όταν υπάρχει ανάγκη» και ότι στα καύσιμα «επιτρέπονται αρνητικές εκπτώσεις γιατί είναι ιδιαίτερο προϊόν».

Το παράδειγμα των καυσίμων του ΧΥΤΑ Βόρειας Ρόδου τα λέει όλα. 29 σχεδόν μηνιαίες αναθέσεις στον ίδιο προμηθευτή, από τον Ιούλιο του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2026, συνολικά 1,01 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ, όλες κολλημένες στο όριο των 30.000. Η ανάγκη δεν είναι έκτακτη. Είναι το πετρέλαιο που καίνε τα μηχανήματα του ΧΥΤΑ κάθε μέρα, περίπου 370.000 ευρώ τον χρόνο. Ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ το ξέρει: τον Νοέμβριο του 2025 ενέκρινε μελέτη διαγωνισμού για καύσιμα ύψους 842.785,40 ευρώ (ΑΔΑ ΨΖΧ446ΜΜ4Ο-828). Δηλαδή αναγνώρισε ότι πρόκειται για μία ενιαία ανάγκη που θέλει διαγωνισμό. Κι όμως οι μηνιαίες αναθέσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Όσο για τις «αρνητικές εκπτώσεις»: η μεταβολή της τιμής των καυσίμων λύνεται στους διαγωνισμούς με έκπτωση πάνω στη μέση λιανική τιμή της ημέρας. Αυτό το κάνουν δήμοι και ΔΕΥΑ σε όλη τη χώρα. Δεν είναι λόγος να μη γίνει διαγωνισμός. Είναι λόγος να γίνει.

Και όταν υπάρχει πραγματικά κατεπείγον, ο νόμος έχει ειδική διαδικασία, το άρθρο 32. Η καθημερινή λειτουργία ενός ΧΥΤΑ δεν είναι κατεπείγον. Είναι η πιο προβλέψιμη δαπάνη που υπάρχει.

Το στατιστικό που δεν εξηγείται

Από τις 799 απευθείας αναθέσεις, οι 343 είναι μεταξύ 29.000 και 30.000 ευρώ και οι 109 είναι ακριβώς 30.000 ευρώ. Εντοπίσαμε 89 ομάδες αναθέσεων στον ίδιο ανάδοχο, για το ίδιο είδος, μέσα στην ίδια χρονιά, με άθροισμα πάνω από το όριο: 297 αναθέσεις, περίπου 8 εκατ. ευρώ. Αυτό δεν το «κάνουν οι αριθμοί των δημοσιευμάτων». Το κάνουν οι αποφάσεις που υπογράφει και αναρτά ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ.

Ο εκπρόσωπος σημειώνει ότι «τα δημοσιεύματα δεν ισχυρίζονται αδίκημα». Σωστά. Η κατάτμηση δεν χρειάζεται να είναι ποινικό αδίκημα για να είναι παράβαση του νόμου των δημοσίων συμβάσεων. Αυτό το κρίνουν η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και το Ελεγκτικό Συνέδριο, και εκεί θα πρέπει να δοθούν οι εξηγήσεις. Όχι με δελτία τύπου.

Και μια μικρή υπενθύμιση: ο ΦΟΔΣΑ δεν αναρτά τα στοιχεία του στη Διαύγεια και στο ΚΗΜΔΗΣ «επειδή ο ίδιος τα δημοσιεύει». Τα αναρτά γιατί τον υποχρεώνει ο νόμος (ν.3861/2010 και ν.4412/2016). Η δημοσιότητα είναι νομική υποχρέωση, όχι παραχώρηση.

Για τον απαιτητικό αναγνώστη: οι πηγές

Κατακλείδα: το μοντέλο Ταρασλιά μετακόμισε στον ΦΟΔΣΑ

Το πιο ενδιαφέρον στην υπόθεση δεν είναι ο λογαριασμός του «4%». Είναι το ποιος τον παρουσίασε.

Ο ΦΟΔΣΑ έχει Πρόεδρο. Είναι ο Περιφερειάρχης, κ. Γιώργος Χατζημάρκος. Εκείνος προεδρεύει στο Διοικητικό Συμβούλιο που εγκρίνει τα Τεχνικά Προγράμματα, τους προϋπολογισμούς και τις αναθέσεις. Εκείνος θα έπρεπε να εξηγήσει γιατί τα καύσιμα της Ρόδου αγοράζονται με το κομμάτι επί τρία χρόνια, γιατί το 2026 δεν έχει βγει ούτε ένας διαγωνισμός, γιατί ο προϋπολογισμός εκτελείται στο ένα πέμπτο. Αντί γι’ αυτό, είδαμε ξανά την ίδια συνταγή που είδαμε πρόσφατα στην Περιφέρεια με τον εκπρόσωπό της, κ. Ταρασλιά: όταν οι ερωτήσεις είναι τεκμηριωμένες και ενοχλητικές, ο Πρόεδρος σιωπά και στέλνει μπροστά έναν εκπρόσωπο να απαντήσει με επιθέσεις στους «αρθρογράφους», με υπονοούμενα για «σφαίρες συμπάθειας» και με αριθμούς που δεν αντέχουν σε δεύτερη ανάγνωση.

Το μοντέλο Ταρασλιά φαίνεται ότι επιστρατεύτηκε και στον ΦΟΔΣΑ: ο Πρόεδρος κρύβεται πίσω από τον εκπρόσωπο, και ο εκπρόσωπος καλείται να καλύψει με ρητορική ό,τι δεν καλύπτεται με στοιχεία. Λάθη, παραλείψεις, παρατυπίες και ζητήματα νομιμότητας που θα έπρεπε να απαντηθούν από τον υπεύθυνο, απαντώνται από κάποιον που, όπως φαίνεται από όσα είπε, ενημερώθηκε βιαστικά και ημιτελώς, σήκωσε τα μανίκια και βγήκε να υπερασπιστεί έναν λογαριασμό που δεν έφτιαξε. Δεν τον κατηγορούμε. Τον λυπούμαστε. Είναι ακόμη ένας άνθρωπος που θυσιάζεται στη δημόσια εικόνα για να μη χρειαστεί να απαντήσει ο ίδιος ο Πρόεδρος.

Η πρόκληση του ΦΟΔΣΑ ήταν «αν οι αρθρογράφοι δεν παρουσιάσουν τα στοιχεία, θα το κάνουμε εμείς». Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν. Είναι τα δικά του. Τώρα σειρά έχει ο Πρόεδρος, όχι ο εκπρόσωπος.