4 Ιουλίου 1776: Η μέρα που γεννήθηκαν οι ΗΠΑ και ο συμβιβασμός που άλλαξε την Ιστορία

Παρελάσεις, καρναβάλια, κάθε είδους πολιτικά μουσικά και αθλητικά χάπενινγκς και βεβαίως άφθονα… μπάρμπεκιου και μπυροποσία! Αυτά συνθέτουν κάθε 4η Ιουλίου στις ΗΠΑ τους επετειακούς εορτασμούς για την Ημέρα της αμερικανικής Ανεξαρτησίας, που όπως κάθε ιστορικό γεγονός έχει τις γνωστές αλλά και τις υποφωτισμένες ιστορικές πτυχές.

Σε ό,τι αφορά την εθνική ημέρα των Ηνωμένων Πολιτειών, οι σχετικά άγνωστοι «μύθοι» δεν είναι ένας αλλά δύο. Ο πρώτος από αυτούς αφορά την ακριβή ημερομηνία που έλαβαν χώρα τα γεγονότα.

Επί του προκειμένου θα χρειαστεί πρώτα να περιγραφεί το κλίμα που επικρατούσε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού στις αρχές του ιστορικού –όπως αποδείχτηκε– Ιουλίου του 1776.

Ευβρισκόμενοι στη Φιλαδέλφεια, την μεγαλύτερη πόλη σήμερα της πολιτείας της Πενσυλβάνια, οι αντιπρόσωποι των δεκατριών βρετανικών αποικιών γνώριζαν ότι δεν υπήρχε πλέον δρόμος για εξομάλυνση των σχέσεων των αποίκων με την Μεγάλη Βρετανία του βασιλέα Γεώργιου Γ΄.

Ο πόλεμος των αμερικανών με το Στέμμα είχε ήδη ξεκινήσει, οι πρώτες μάχες είχαν δοθεί και η ρήξη με το Λονδίνο ήταν πλέον οριστική. Εκείνο που απέμενε ήταν να μετατραπεί η επανάσταση σε επίσημη πολιτική πράξη.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η πρώτη ιστορική ιδιαιτερότητα-αναντιστοιχία που συχνά παραβλέπεται. Η απόφαση για την ανεξαρτησία δεν ελήφθη στις 4 Ιουλίου, αλλά δύο ημέρες νωρίτερα. Στις 2 Ιουλίου 1776, το Δεύτερο Ηπειρωτικό Κογκρέσο ενέκρινε το ψήφισμα του μέλους της νομοθετικής εξουσίας της Βιρτζίνια (σ.σ. γνωστή ως «Βουλή των Αστών») Ρίτσαρντ Χένρι Λι, με το οποίο οι αποικίες αποσχίζονταν επισήμως από τη Βρετανική Αυτοκρατορία.

Ο εκπρόσωπος της Μασαχουσέτης στο Ηπειρωτικό Κονγκρέσο, Τζον Άνταμς, ήταν τόσο βέβαιος για τη σημασία της στιγμής, ώστε έγραψε στη σύζυγό του πως η 2α Ιουλίου θα γιορταζόταν για πάντα ως η εθνική επέτειος των Αμερικανών.

Ο Άνταμς δεν έπεσε μέσα στην ημερολογιακή πρόβλεψή του καθώς το τελικό κείμενο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησία εγκρίθηκε δύο ημέρες αργότερα, στις 4 Ιουλίου. Το έγγραφο έφερε κυρίως τους όρους που είχε διατυπώσει ο Τόμας Τζέφερσον, καθώς και τις σημαντικές παρεμβάσεις του Τζον Άνταμς όπως και του Βοστωνέζου διαφωτιστή και ενός εκ των εθνοπατέρων των ΗΠΑ, Βενιαμίν Φραγκλίνου. Δεν επρόκειτο απλώς για μια ανακοίνωση αποχώρησης από τη βρετανική κυριαρχία. Ήταν ένα πολιτικό μανιφέστο που διακήρυττε ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι και διαθέτουν αναφαίρετα δικαιώματα, όπως η ζωή, η ελευθερία και η επιδίωξη της ευτυχίας.

Η παράγραφος που την «έφαγαν» τα συμφέροντα

Αυτές οι λίγες γραμμές έμελλε να επηρεάσουν όσο ελάχιστα κείμενα τη σύγχρονη πολιτική ιστορία. Ενέπνευσαν επαναστάσεις, συντάγματα και διακηρύξεις δικαιωμάτων σε ολόκληρο τον κόσμο, μετατρέποντας τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά κείμενα που γράφτηκαν ποτέ. Κάπου εδώ, ωστόσο, υπάρχει η δεύτερη άγνωστη αλλά και κομβική πτυχή της Ιστορίας, που λέει ότι το αρχικό σχέδιο της Διακήρυξης ήταν διαφορετικό.

Ο Τόμας Τζέφερσον είχε συμπεριλάβει μία εκτενή παράγραφο που καταδίκαζε το δουλεμπόριο και κατηγορούσε ευθέως τον Βρετανό βασιλιά Γεώργιο Γ΄ ότι είχε επιβάλει και διατηρήσει τον θεσμό της δουλείας στις αποικίες. Η διατύπωση ήταν εξαιρετικά αιχμηρή και για πολλούς ιστορικούς αποτελεί μία από τις πιο θαρραλέες πολιτικές θέσεις που περιείχε το αρχικό κείμενο.

Η αντίδραση ήταν άμεση και προήλθε εκ των έσω! Οι αντιπρόσωποι της Νότιας Καρολίνας και της Γεωργίας ξεκαθάρισαν ότι δεν επρόκειτο να εγκρίνουν τη Διακήρυξη, εάν παρέμενε η επίμαχη παράγραφος. Ο λόγος; Ότι για τις νότιες αποικίες, η οικονομία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την εργασία των σκλάβων και οποιαδήποτε δημόσια καταδίκη της δουλείας θεωρούνταν απαράδεκτη.

Το Κογκρέσο βρέθηκε τότε μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: να επιμείνει στην ηθική συνέπεια ή να διαφυλάξει την πολιτική ενότητα που ήταν απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η ισχυρότερη αυτοκρατορία της εποχής;

Επέλεξε το δεύτερο και η παράγραφος διαγράφηκε. Η Διακήρυξη εγκρίθηκε ομόφωνα και οι δεκατρείς αποικίες εμφανίστηκαν ενωμένες απέναντι στη Βρετανία. Όμως η ενότητα αυτή είχε κόστος. Το κείμενο που έμελλε να γίνει το παγκόσμιο σύμβολο της ελευθερίας γεννήθηκε μέσα από έναν συμβιβασμό που άφηνε άθικτο τον θεσμό της δουλείας για εκατομμύρια ανθρώπους.

«Λίπασμα» για τον αμερικανικό εμφύλιο

Η αντίφαση αυτή θα στοίχειωνε τις Ηνωμένες Πολιτείες επί σχεδόν έναν αιώνα. Οι πολιτικές συγκρούσεις γύρω από τη δουλεία θα εντείνονταν διαρκώς, μέχρι να οδηγήσουν στον Εμφύλιο Πόλεμο. Μόνο μετά τη νίκη του Βορρά και την υιοθέτηση της 13ης Τροπολογίας καταργήθηκε οριστικά η δουλεία, χωρίς όμως να εξαφανιστούν οι φυλετικές διακρίσεις. Θα χρειαζόταν ακόμη ένας αιώνας αγώνων για τα πολιτικά δικαιώματα ώστε οι αρχές της Διακήρυξης να αρχίσουν να αποκτούν ουσιαστικό περιεχόμενο για όλους τους Αμερικανούς.

Ίσως γι’ αυτό η ιστορία της αμερικανικής ανεξαρτησίας εξακολουθεί να προκαλεί τόσο έντονο ενδιαφέρον. Δεν είναι μόνο η ιστορία της γέννησης ενός νέου κράτους ούτε απλώς η αφήγηση μιας επιτυχημένης επανάστασης. Είναι και η ιστορία του πώς οι μεγάλες δημοκρατικές ιδέες συνυπήρξαν, από την πρώτη κιόλας στιγμή, με βαθιές αντιφάσεις και δύσκολους συμβιβασμούς

Άποψη