Φεύγουν οι Patriots από την Κάρπαθο και πάνε Mirage 2000-5

Η κυβέρνηση επιμένει ότι η επιστροφή των Patriot από την Κάρπαθο αποφασίστηκε για «καθαρά επιχειρησιακούς λόγους». Ωστόσο, η χρονική συγκυρία και η προηγούμενη έντονη αντίδραση της Άγκυρας επαναφέρουν το ερώτημα αν η Αθήνα μετακινεί ένα κρίσιμο αμυντικό σύστημα επειδή άλλαξαν οι ανάγκες ή επειδή δεν ήθελε να συνεχίσει να ενοχλεί την Τουρκία.

Ζεύγος μαχητικών αεροσκαφών Mirage 2000-5 θα μετασταθμεύσει στην Κάρπαθο, αντικαθιστώντας τη συστοιχία Patriot που είχε εγκατασταθεί στο νησί στις αρχές Μαρτίου, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της αντιαεροπορικής άμυνας της περιοχής.

Η άφιξη των Patriot στην Κάρπαθο είχε γίνει στις 4 Μαρτίου 2026, με το αρματαγωγό «Ικαρία», σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η μεταφορά τους τότε παρουσιάστηκε ως προληπτικό μέτρο ενίσχυσης της αεράμυνας, με φόντο την κλιμάκωση στην ευρύτερη περιοχή και τις ανησυχίες για πιθανή διάχυση της κρίσης.

Η εγκατάσταση, όμως, ενόχλησε αμέσως την Άγκυρα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επανέφερε το γνωστό αφήγημα περί «αποστρατιωτικοποιημένου καθεστώτος» των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, επιχειρώντας να παρουσιάσει την παρουσία των Patriot στην Κάρπαθο ως παραβίαση διεθνών συνθηκών.

Η απάντηση της Αθήνας τότε ήταν σαφής. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε τις τουρκικές αιτιάσεις ως ανυπόστατες, υπενθυμίζοντας ότι το καθεστώς των νησιών καθορίζεται από τη Συνθήκη της Λωζάννης, τη Σύμβαση του Μοντρέ και τη Συνθήκη των Παρισίων, στην οποία η Τουρκία δεν είναι καν συμβαλλόμενο μέρος. Κυρίως, όμως, η ελληνική θέση ήταν πολιτικά καθαρή: η αμυντική διάταξη της χώρας είναι αδιαπραγμάτευτη και η Ελλάδα έχει δικαίωμα να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα στον δικό της κυρίαρχο χώρο.

Δύο μήνες αργότερα, η απόφαση του ΚΥΣΕΑ για επιστροφή των Patriot από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο άνοιξε νέο κύκλο συζήτησης. Σύμφωνα με την κυβερνητική γραμμή, η μετακίνηση δεν συνδέεται με την Τουρκία. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι «εκρίθη επιχειρησιακά» πως, μετά την πάροδο ενός μεγάλου χρονικού διαστήματος, τα Patriot έπρεπε να επιστρέψουν. Πρόσθεσε μάλιστα ότι όποιος μιλά για υποχωρητικότητα είναι «εκτός τόπου και χρόνου».

Η κριτική, ωστόσο, εστιάζει ακριβώς στο πολιτικό μήνυμα. Από όσους αμφισβητούν τους χειρισμούς της κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική, το βασικό ερώτημα είναι αν η απόσυρση των Patriot μπορεί να διαβαστεί από την Άγκυρα ως ελληνική αναδίπλωση. Ειδικά όταν η Τουρκία είχε αντιδράσει έντονα στην παρουσία τους στην Κάρπαθο, η απομάκρυνσή τους λίγες εβδομάδες αργότερα δημιουργεί, κατά τους επικριτές, την εικόνα ότι η Αθήνα δεν θέλησε να διατηρήσει μια διάταξη που είχε ενοχλήσει την τουρκική πλευρά.

Η κυβέρνηση απαντά ότι η άμυνα δεν γίνεται με εντυπώσεις, αλλά με επιχειρησιακές αξιολογήσεις. Το επιχείρημα αυτό έχει βάση, καθώς η διάταξη των Ενόπλων Δυνάμεων δεν μπορεί να υπαγορεύεται από δημόσιες αντιπαραθέσεις ή ερμηνείες τρίτων. Ωστόσο, στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα, η εικόνα συχνά μετρά όσο και η ουσία. Και όταν μια κίνηση έχει προηγουμένως προκαλέσει τουρκική ενόχληση, η αναίρεσή της χρειάζεται ισχυρή πολιτική εξήγηση.

Η αντικατάσταση των Patriot με Mirage δεν σημαίνει απουσία ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κάρπαθο. Σημαίνει όμως αλλαγή στο είδος της αποτρεπτικής διάταξης. Τα Mirage προσφέρουν αεροπορική παρουσία και επιχειρησιακή ευελιξία, ενώ οι Patriot συνδέονται με σταθερή αντιαεροπορική προστασία μεγάλης αξίας. Αυτή ακριβώς η διαφορά είναι που τροφοδοτεί τη συζήτηση.

Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι αποφάσισε το ΚΥΣΕΑ, αλλά πώς εξηγείται η απόφαση. Διότι η ελληνική θέση τον Μάρτιο ήταν ότι κανείς δεν μπορεί να υποδείξει στην Ελλάδα πώς θα οργανώσει την άμυνά της στον κυρίαρχο χώρο της. Η σημερινή απομάκρυνση των Patriot, ακόμη κι αν πράγματι υπαγορεύεται από επιχειρησιακούς λόγους, οφείλει να μη δημιουργεί την εντύπωση ότι η Άγκυρα διαμαρτυρήθηκε και η Αθήνα τελικά υποχώρησε.

Τέρενς Κουίκ, Huffington Post